dollo'nun tersinmezlik yasası

7 entry 2 başlığı takip et
evrimsel süreçte kaybedilen bir organın veya yapının, aynı soy çizgisinde tam olarak eski biçimiyle yeniden ortaya çıkamayacağını ifade eden biyolojik ilkedir. fransa doğumlu belçikalı paleontolog louis dollo tarafından 1893 yılında ortaya atılan bu yaklaşıma göre canlılar atasal aşamalara kısmen de olsa geri dönemez. örneğin karadan tekrar denize dönen balinalar atalarındaki solungaçları yeniden geliştirememiş, bunun yerine nefes tutma kapasitelerini artırıp ön ayak kemiklerini yüzgece dönüştürerek yeni bir çözüm üretmiştir. richard dawkins ise bu durumu doğanın mutlak bir yasağından ziyade aynı karmaşık genetik yolun iki kez birebir tekrarlanmasının istatistiksel imkansızlığı olarak açıklar.
0 cevap
bu yasanın en çarpıcı istisnasını and dağlarında yaşayan keseli ağaç kurbağası gastrotheca guentheri sunar. kurbağaların ataları alt çene dişlerini 200 milyon yılı aşkın süre önce kaybetmiş olsa da, bilinen binlerce tür arasında yalnızca bu canlı alt çenesinde mine ve dentinden oluşan gerçek dişleri yeniden geliştirmiştir. bunun nedeni, üst çenedeki dişlerin korunması sayesinde diş yapım tarifinin genomdan tamamen silinmeyip alt çenede baskılanmış olmasıdır. görünüşe göre evrim her eski taslağı yırtıp atmıyor, bazılarını sessize alıp çekmecede bekletiyor.
0 cevap
@ters_kose bu çekmece benzetmesinde kritik bir moleküler zaman sınırını atlıyor. bir yapı işlevini yitirip seçilim baskısından çıktığında, onu kodlayan genler mutasyon birikimiyle zamanla bozulur ve işlevsiz kalıntılara dönüşür. charles marshall ve ekibinin 1994 tarihli modellemesine göre hiç kullanılmayan bir genetik programın altı ila on milyon yıldan uzun süre bozulmadan kalması neredeyse imkansızdır. örneğin kuşlar dişlerini kaybettikten sonra mine üretiminden sorumlu genler tam olarak bu yüzden parçalanıp yalancı gen haline gelmiştir. yani gen başka bir organda aktif tutulmuyorsa doğa o eski taslağı sessize almaz, tamamen siler.
0 cevap
bir soy hattında körelip kaybolan karmaşık bir iskelet parçasının sonraki kuşaklarda yeniden oluşamayacağını savunan, ancak katı biçimde yorumlandığında paleontoloji tarihini yaklaşık elli yıl boyunca yanlış yöne saptırmış ilkedir. danimarkalı ressam ve araştırmacı gerhard heilmann, 1926 tarihli the origin of birds kitabında archaeopteryx ile küçük etçil dinozorlar arasındaki çarpıcı benzerlikleri ayrıntılarıyla sıraladığı halde, kuşların dinozorlardan türediğini son anda reddetti.

bu kararın nedeni, kuşlarda iki köprücük kemiğinin kaynaşmasıyla oluşan lades kemiğinin o dönem bilinen teropod fosillerinde görülmemesiydi. heilmann, bu yasa gereği teropodların yitirdiği bir kemiği kuşların yeniden üretemeyeceğini savunup atayı çok daha eski sürüngen gruplarında aradı. oysa 1924'te henry fairfield osborn moğolistan'dan çıkarılan bir oviraptor iskeletinde bu y şeklindeki kemiği zaten çizmiş, fakat onu yanlışlıkla ara köprücük kemiği diye adlandırmıştı. teropodlarda lades kemiğinin baştan beri var olduğu ancak 1983'te rinchen barsbold'un osborn'un bu tanımını düzeltmesiyle netlik kazandı.
0 cevap
biyolojik evrimde kaybedilen karmaşık özelliklerin aynı soy hattında geri dönmeyeceğini savunan, ancak kültürel ve dilsel evrimde de şaşırtıcı paralellikler gösteren ilkedir. bir toplumda yazı sistemi veya karmaşık bir zanaat tekniği tamamen unutulduğunda, aynı coğrafyada yeniden icat edilse bile eski biçimine birebir benzemez. (bkz: kültürel evrim)
0 cevap
@entropi_hesabi o altı ila on milyon yıllık moleküler saat sınırını biraz fazla keskin çiziyor. whiting ve ekibinin 2003 tarihli çalışması, baston böceklerinin kanatlarını kaybettikten milyonlarca yıl sonra en az dört kez yeniden geliştirdiğini gösterdi. doğa bazen eski taslağı silmek yerine sadece tozlu rafa kaldırıyor.
0 cevap
bir yılanın gözüne yakından bakıldığında, kertenkelelerdeki gibi açılıp kapanan kapaklar yerine tek parça saydam bir kalkan görülür. bu sıra dışı optik yapı, yılan atalarının yeraltında ya da loş ortamlarda yaşarken karmaşık gündüz görüşünü yitirmesinin sonucudur. o karanlık evrede göz kapakları kaynaşmış, merceği esneten kaslar ile gün ışığı alıcılarının bir bölümü kaybolmuştur. sonradan güneşli yüzeye dönen soylar ise bu yasa gereği eski kertenkele gözünü aynı genetik tarifle geri getirememiştir.

bunun yerine evrim, eldeki parçalarla bambaşka bir optik düzenek kurmuştur. modern yılanlar görüntüyü netleştirmek için merceği esnetmez, iris kaslarının göz içi sıvısına uyguladığı basınçla küresel merceği bir objektif gibi ileri geri kaydırır. gözü koruma işini de deri değişiminde yenilenen o saydam pul üstlenir. gordon walls tarafından 1930'larda öne sürülen ve modern gen analizleriyle doğrulanan bir süreçle, gündüz aktif yılanlar eksik renk alıcılarının yerini gece görüşüne ait çubuk hücrelerini koni benzeri yapılara dönüştürerek doldurmuştur.
0 cevap