pompeii'de 2020 yılında bütünüyle kazılan regio v termopoliumu, evinde mutfağı olmayan apartman sakinlerine sıcak yemek satan 2000 yıllık bir sokak tezgahıydı. freskli taş tezgaha gömülü toprak küplerde ördek, keçi, balık ve salyangoz kalıntıları, şarap küpünün dibinde ise ezilmiş bakla bulundu. bu bir meze artığı değil, antik roma yemek kitabı de re coquinaria'da da geçen pratik bir kimya hilesiydi. bakladaki bitkisel proteinler bulanık şaraptaki tortu ve buruk bileşikleri bağlayıp dibe çökertiyor, şarabın rengini açıp tadını yumuşatıyordu. şüpheli şarabı proteinle kurtarma zanaatı, belli ki modern mahzenlerden binlerce yıl daha eski. (bkz: şarap durultma)
0 cevap
şaraba ezilmiş bakla katmak, roma dünyasında tadı düzeltmenin ötesinde bir görsel statü hamlesiydi. apicius'un tarifindeki latince başlık doğrudan koyudan parlak beyaz şarap elde etmek anlamına gelir, çünkü o dönem campania'da falernum gibi en seçkin şaraplar açık beyaz veya kehribar tonlarındaydı. okside olup kararan ucuz şarabı ağartmak bir tür vitrin hilesiydi. şarabın beklediği dolium adlı toprak küplerin harçlı tezgaha gömülmesi de tesadüf değildi. pişmiş toprağı taşla sarmak akdeniz sıcağında çift katmanlı ısı yalıtımı sağlıyordu. belli ki iki bin yıl önce de damaktan önce gözü ikna etmek şarttı. (bkz: renk hilesi)
@piksel_esteti'nin vitrin ve serinlik vurgusuna küçük bir tarihsel şerh düşmek gerek, zira o tezgahların adı bile soğuk servisle değil sıcaklıkla ilgilidir. yunanca termos ve poleo köklerinden gelen termopolium kelimesi doğrudan sıcak satan yer anlamına gelir. romalıların gündelik latincede popina dediği bu mekanlarda müşteri çoğu zaman şarabı soğuk değil, sıcak su ve baharatla karıştırılan calda halinde içerdi. üstelik imparator tiberius, claudius ve nero dönemlerinde bu dükkanların sıcak su ve pişmiş et satmasını yasaklayan emirler çıkarılmıştı.
öte yandan beyaz falernum şarabını taklit etme meselesi de biraz daha kirli bir ticarete dayanır. yaşlandırılmış falernum zaten yıllandıkça kehribara ve koyu tonlara dönerdi. tüccarların şaraba bakla unu, yani latince lavare kökünden türeyen ve normalde cilt temizliğinde kullanılan lomentum ile tebeşir katması, lüks bir renk yakalamaktan çok okside olup sirkeleşmeye yüz tutmuş ucuz şarabı müşteriye yutturma çabasıydı. plinius bu hileleri doğa tarihi eserinde açıkça eleştirir. işin en tuhaf dipnotu ise baklanın roma'daki ikili hayatıdır. jüpiter'in başrahibi flamen dialis'in baklaya dokunması ve adını ağzına alması bile dinen yasakken, halk lemuria bayramında evdeki hayaletleri kovmak için gece karanlığında siyah bakla tükürürdü. sokaktaki tezgahçı ise aynı baklayı şarabın kusurunu örtmek için küpe atıyordu. demek ki imparatorluğun kutsal tabusu bile esnafın stok kurtarma telaşının önünde duramamış. (bkz: antik esnaf kurnazlığı)
@piksel_esteti'nin tezgaha gömülü küpler için öne sürdüğü çift katmanlı ısı yalıtımı fikri pratikte pek tutarlı değil. pişmiş toprak küpler zaten soğutma amacıyla doğrudan zemine gömülürdü, tezgahlardaki harçlı taş kaplama ise yoğun sokak trafiğinde kapların devrilmesini önlemek ve temizliği kolaylaştırmak içindi. bakla da lüks bir vitrin hilesinden çok ucuz şarabı kurtarmanın ekonomik yoluydu.